Hoe erkennen en stimuleren we informeel leren, als we weten dat werknemers vooral leren in het werk?

De cijfers laten weinig ruimte voor interpretatie. Het grootste deel van het leren in organisaties vindt niet plaats in trainingen, klaslokalen of e-learningmodules. Het gebeurt terwijl mensen werken. In gesprekken met collega’s. In het oplossen van problemen. In het maken van fouten. In het uitproberen van nieuwe aanpakken. Terwijl formele trainingen slechts een klein deel van het leerlandschap beslaan, speelt informeel leren zich voortdurend af, vaak onzichtbaar maar van onschatbare waarde.

Toch is het leerbeleid in veel organisaties nog sterk gericht op formele interventies. Programma’s worden ontworpen, catalogi gevuld en budgetten besteed aan opleidingen, terwijl het leren dat dagelijks plaatsvindt nauwelijks wordt herkend, laat staan bewust ondersteund. De kernvraag is dan ook niet óf informeel leren plaatsvindt, maar hoe organisaties dit leren erkennen, versterken en verbinden aan hun doelen.

Informeel leren is geen restcategorie, maar de kern van ontwikkeling

Informeel leren wordt nog vaak beschreven in negatieve termen: niet-formeel, ongestructureerd, toevallig. Daarmee lijkt het een minderwaardige vorm van leren, terwijl het in werkelijkheid de meest natuurlijke en krachtige manier is waarop mensen zich ontwikkelen.

Waar formeel leren vaak gericht is op overdracht, ontstaat informeel leren vanuit noodzaak. Waar formeel leren vooraf wordt gepland, gebeurt informeel leren precies op het moment dat het ertoe doet. En waar formeel leren vaak losstaat van het werk, komt informeel leren voort uit de praktijk zelf. Het is leren dat direct verbonden is met betekenis, context en resultaat.

Organisaties die informeel leren blijven zien als bijvangst, laten een enorme ontwikkelkracht onbenut. Pas wanneer informeel leren wordt erkend als strategisch instrument, ontstaat ruimte om het bewust te versterken.

Zichtbaarheid creëren door het gesprek over leren te voeren

Erkenning begint bij taal en aandacht. Informeel leren blijft onzichtbaar zolang er niet over gesproken wordt. HRD en leidinggevenden kunnen hierin het verschil maken door structureel het gesprek te openen:
Wat heb je deze week geleerd?
Welke situatie was uitdagend?
Wat ging anders dan verwacht?

Door dit soort vragen regelmatig te stellen, verschuift het perspectief. Leren wordt niet langer gekoppeld aan cursussen, maar aan ervaringen. Medewerkers gaan hun eigen ontwikkeling herkennen in wat ze dagelijks doen. En wat zichtbaar wordt, krijgt waarde.

Psychologische veiligheid als bodem voor informeel leren

Informeel leren floreert alleen in een omgeving waarin mensen zich veilig voelen. Veilig om vragen te stellen, om iets niet te weten, om fouten te maken en om twijfels te delen. In organisaties waar fouten worden afgestraft of onzekerheid wordt gezien als zwakte, verdwijnt informeel leren onmiddellijk onder de oppervlakte.

Psychologische veiligheid is daarom geen luxe, maar een randvoorwaarde. Een team waarin een fout wordt onderzocht in plaats van veroordeeld, leert meer van één incident dan van tien trainingen. Leidinggevenden spelen hierin een sleutelrol. Hun reactie op een mislukking of een vraag bepaalt of leren open blijft of zich sluit.

Ontwerpen van werk waarin leren vanzelf ontstaat

Informeel leren hoeft niet gestuurd te worden, maar kan wel slimmer worden ontworpen. Niet door extra programma’s toe te voegen, maar door werkprocessen zo in te richten dat reflectie en uitwisseling logisch worden.

Korte momenten maken al verschil: een gezamenlijke terugblik na een overleg, een reflectievraag aan het begin van een weekstart, een kort gesprek na een afgeronde taak. Wanneer dit soort momenten onderdeel worden van het werkritme, groeit het leervermogen van teams snel en duurzaam.

Daarnaast is verbinding cruciaal. Mensen leren vooral van elkaar. Door meeloopmomenten, duo-werk, peer-coaching en informele kennisgesprekken ontstaat een netwerk van leren dat geen enkel formeel programma kan evenaren.

Richting geven zonder informeel leren te verstikken

Een veelgehoorde zorg is dat informeel leren te vrijblijvend wordt. Dat risico bestaat wanneer er geen duidelijke richting is. Medewerkers moeten weten waar de organisatie naartoe beweegt, welke vaardigheden belangrijk zijn en welke kwaliteit wordt nagestreefd.

Wanneer strategische doelen worden verbonden aan herkenbare werksituaties, ontstaat focus zonder dwang. Medewerkers leren dan niet alleen veel, maar ook het juiste. Informeel leren krijgt richting, zonder zijn kracht te verliezen.

De veranderende rol van HRD

In een organisatie waarin informeel leren serieus wordt genomen, verschuift de rol van HRD fundamenteel. HRD wordt minder aanbieder van programma’s en meer architect van leercondities. De focus ligt niet op het organiseren van leren, maar op het mogelijk maken ervan.

HRD helpt leidinggevenden leermomenten herkennen, ondersteunt teams bij reflectie en zorgt dat systemen leren niet blokkeren. Door woorden te geven aan wat er al gebeurt, groeit het vertrouwen dat ontwikkeling altijd binnen handbereik is.

Informeel leren als motor voor prestaties en wendbaarheid

De kracht van informeel leren zit in de directe koppeling met prestaties. Medewerkers ervaren snel effect: een gesprek loopt beter, een taak kost minder moeite, een probleem wordt slimmer opgelost. Dat versterkt motivatie en eigenaarschap.

Wanneer organisaties informeel leren erkennen en ondersteunen, ontstaat een cultuur waarin ontwikkeling niet incidenteel is, maar dagelijks plaatsvindt. De afhankelijkheid van grote programma’s neemt af, teams worden zelfstandiger en de organisatie wordt wendbaarder.

In een wereld waarin complexiteit toeneemt en verandering constant is, is informeel leren geen bijzaak. Het is het fundament onder vakmanschap, samenwerking en innovatie. De kunst is niet om het te organiseren, maar om het te zien, te waarderen en bewust ruimte te geven.

Informeel leren is de stille motor van elke organisatie. Wie die motor onderhoudt, bouwt aan duurzame ontwikkeling – elke werkdag opnieuw.

Klaar om duurzaam te leren?

Neem contact op met de leerarchitecten.